Voorzetramen of monumentenglas: wat past in historisch raamhout

HR++-glas is ongeveer 24 mm dik en past daardoor vaak niet in historisch raamhout.^MC Wat wel past: een voorzetraam aan de binnenkant, dun dubbel glas, gelaagd glas met een coating of vacuümglas van ongeveer 8 mm.^RCE Vanaf 2026 krijg je voor glas in een monument ISDE tot een U-waarde van 5,8, dus telt ook een voorzetraam mee.^RVO

Waarom gewoon isolatieglas vaak niet kan

Een oud raam is gemaakt voor enkel glas van ongeveer 5 mm.^MC De sponning, de groef waar het glas in zit, is daar smal en ondiep voor. HR++ is ongeveer 24 mm dik.^MC Om dat te plaatsen moet je de sponning uitfrezen of het raam vervangen. Dat verandert de detaillering en het materiaal van het raam, en bij een rijksmonument valt het dan niet meer onder vergunningvrij onderhoud.^IPLO

Toch is het een fabel dat je de ramen van een monument niet kunt verduurzamen, zegt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. HR++ past vaak niet, maar er zijn alternatieven.^RCE Hieronder vier keuzes, van licht naar zwaar.

Keuze 1: een voorzetraam aan de binnenkant

Een voorzetraam is een extra ruit in een eigen lijst, aan de binnenkant van het bestaande raam. Het oude raam en het oude glas blijven zitten. Van buiten zie je bijna niets. Daarom is het in een monument vaak de makkelijkste stap om voor te leggen aan de gemeente.

De besparing is ongeveer die van gewoon dubbel glas. Milieu Centraal raadt voorzetramen en raamfolie aan als HR++ echt niet kan, zoals in een monument.^MC Let op twee dingen. Tussen het oude raam en het voorzetraam kan condens ontstaan als er vochtige binnenlucht tussen komt; een goed sluitend voorzetraam aan de warme kant helpt. En je moet het oude raam nog kunnen openen en schoonmaken, dus kies een voorzetraam dat open kan of eruit kan.

Keuze 2 en 3: dun dubbel glas of gelaagd glas met coating

Dun dubbel glas is dunner dan HR++ en past soms in de bestaande sponning, eventueel met een kleine aanpassing. Gelaagd glas met een isolerende coating is één ruit die beter isoleert dan gewoon enkel glas.^RCE Beide houden het raamhout en het aanzicht grotendeels intact. In de volksmond heten deze oplossingen vaak monumentenglas: glas dat is gemaakt om in oude ramen te passen.

Monumentenglas

Verzamelnaam voor dun isolerend glas dat in historische ramen past. Geen vaste norm: vraag altijd naar de U-waarde en de dikte.

U-waarde

Hoeveel warmte door een m² glas gaat, in W/m²K. Hoe lager, hoe beter. Enkel glas is 5,8, HR++ 1,0 tot 1,2.^MC

Keuze 4: vacuümglas

Vacuümglas is ongeveer 8 mm dik en isoleert net zo goed als triple glas, met een U-waarde van 0,4 tot 0,7.^MC Volgens de RCE haalt het de isolatiewaarde van triple glas terwijl het raamhout behouden blijft.^RCE Milieu Centraal noemt het voor monumenten en beschermd stadsgezicht een alternatief voor monumentenglas.^MC

Het nadeel is de prijs. Milieu Centraal rekent met ongeveer €550 per m², inclusief plaatsen en btw. Ten opzichte van enkel glas bespaar je zo'n 14 m³ gas per m² per jaar, ongeveer €19.^MC

Glas in lood en bijzonder glas

Oude ramen hebben vaak glas dat zelf waarde heeft: licht golvend getrokken glas, gebrandschilderd glas of glas in lood. Dat vervang je niet. Daar is een voor- of achterzetruit de manier: een extra ruit voor of achter het oude glas, in een eigen lijst. RVO noemt het glas-in-loodraam uitdrukkelijk als voorbeeld bij voor- en achterzetbeglazing.^RVO Zo blijft het oude glas zichtbaar en beschermd, en verlies je minder warmte.

Bij een voorzetruit voor glas in lood is ventilatie van de spouw belangrijk. Het lood moet kunnen drogen en mag niet in condens staan. Laat een glaszetter met ervaring in monumenten de afstand en de ventilatie bepalen.

Wat de ISDE geeft

Voor een monument geldt een eigen grens. Vanaf 2026 is dat voor glas een U-waarde van 5,8. Voor werk in 2024 en 2025 was het 3,0. Voor een gewone woning is het 1,2.^RVO Omdat 5,8 de waarde van enkel glas is, telt bijna elke verbetering mee. Voor- en achterzetbeglazing staan er uitdrukkelijk bij, bijvoorbeeld voor een glas-in-loodraam.^RVO

Een rekenvoorbeeld. Je laat 10 m² voorzetramen plaatsen met een U-waarde tussen 2,0 en 5,8. Bij één maatregel krijg je 10 keer €25, dus €250. Isoleer je binnen 24 maanden ook het dak, dan verdubbelt het bedrag naar €500.^RVO Kies je 10 m² vacuümglas, dan kost dat zo'n €5.500 en krijg je bij één maatregel €1.110 terug.^MCRVO Je vraagt voor 3 tot en met 45 m² glas subsidie aan.^RVO

Zo kies je

• Is het glas zelf waardevol, zoals oud getrokken glas of glas in lood? Laat het zitten en kies een voorzetraam.
• Is het raamhout goed maar het glas niet bijzonder? Kijk naar dun dubbel glas of vacuümglas in het bestaande raam.
• Is het raam op? Dan is vervangen een grotere ingreep. Bespreek met de gemeente of een nieuw raam naar oud model kan.

Goed isolerend glas verplaatst het koudste punt van het raam vaak naar het raamhout. Dat is geen direct probleem, maar het schilderwerk moet dan wel in orde zijn.^RCE Plan glas en schilderwerk dus samen. Meer over de keuzes staat in de gids ramen en glas, en over de aanvraag in vergunning voor je monument.

Het kozijn telt ook

Glas is maar een deel van het raam. Kieren tussen raam en kozijn laten vaak meer warmte weg dan je denkt. Tochtstrips en goed sluitend hang- en sluitwerk horen bij de basis die de RCE noemt: kieren dichten, luiken en gordijnen. Samen met andere eenvoudige maatregelen kan dat tot wel 20 tot 30 procent CO2 schelen. Tochtstrips en gordijnen kunnen zonder vergunning; voor nieuwe luiken overleg je met je gemeente.^RCE Begin daar, voor je aan het glas zelf komt. Het is goedkoop, omkeerbaar en vaak zonder vergunning.

Veelgestelde vragen

Krijg ik subsidie voor een voorzetraam in een monument?

Ja. Vanaf 2026 tot U 5,8. Tussen U 2,0 en 5,8 is dat €25 per m², voor 3 tot 45 m².^RVO

Past HR++-glas in mijn oude ramen?

Vaak niet: HR++ is ongeveer 24 mm dik, vacuümglas ongeveer 8 mm.^MC

Wat kost vacuümglas?

Ongeveer €550 per m², inclusief plaatsen en btw. De ISDE is €111 per m².^MCRVO

Heb ik een vergunning nodig voor ander glas?

Bij een rijksmonument meestal wel. Een voorzetraam aan de binnenkant is vaak makkelijker. Vraag je gemeente.^IPLO

Welk glas past in de ramen van een monument?

Dun dubbel glas, gelaagd glas met een coating of vacuümglas van ongeveer 8 mm past vaak in historisch raamhout. HR++ van ongeveer 24 mm meestal niet. Een voorzetraam aan de binnenkant kan ook (RCE, Milieu Centraal).