Wat mag zonder vergunning
Regels en vergunning · Hoofdverhaal

Vergunning voor je monument: wat mag zonder en hoe vraag je hem aan

Gewoon onderhoud aan een rijksmonument mag zonder vergunning, zolang detaillering, profilering, vormgeving, kleur en materiaal gelijk blijven. Voor isoleren, ander glas of zonnepanelen vraag je een omgevingsvergunning aan. De gemeente beslist binnen 8 weken, met één keer 6 weken verlenging.

Redactie Monument DuurzaamBijgewerkt 15 oktober 20267 minuten lezen

Lees wat mag
Statuswijzer

Wat geldt voor jouw pand?

Monument is niet gelijk aan monument. Zoek de status van je pand op in het monumentenregister of vraag het je gemeente. Dan zie je hier wie beslist, wat zonder vergunning mag en welke regeling past.

Wat geldt per status van je pand
Status van je pandWie beslistZonder vergunningZonnepanelenISDERestauratiefonds
RijksmonumentIn het rijksmonumentenregisterMeestal de gemeente; de minister van OCW adviseertOnderhoud zonder wijziging van detail, profiel, vorm, kleur of materiaal; inpandig zonder monumentale waardeAltijd met vergunningMonumentgrens: glas U 5,8, isolatie Rd 2,5Duurzame Monumenten-Lening
Provinciaal monumentAangewezen door de provincieDe gemeenteVolgens de regels van provincie en gemeenteAltijd met vergunningMonumentgrens: glas U 5,8, isolatie Rd 2,5Niet deze lening (alleen rijksmonumenten)
Gemeentelijk monumentAangewezen door de gemeenteDe gemeenteVolgens de eigen regels van je gemeenteAltijd met vergunningMonumentgrens: glas U 5,8, isolatie Rd 2,5Niet deze lening (alleen rijksmonumenten)
Rijksbeschermd stads- of dorpsgezichtHet gebied is beschermd, het pand zelf nietDe gemeenteVolgens de regels van je gemeenteZonder vergunning alleen op een achterdakvlak dat niet naar openbaar gebied kijktGewone eisen: glas U 1,2, isolatie Rd 3,5Niet deze lening (alleen rijksmonumenten)

Bronnen: IPLO, rijksregels rijksmonumenten (art. 13.11 Bal), IPLO, zonnepanelen (art. 2.29 en 2.30 Bbl), RVO, ISDE voor monumenteigenaren, Restauratiefonds en Rijksoverheid. Gelezen op 15 oktober 2026. Geen juridisch advies: je gemeente beslist.

De volgorde

Verduurzamen in vijf stappen

  1. Zoek de status op

    Rijksmonument, gemeentelijk monument of een pand in een beschermd gezicht: de regels en de regelingen verschillen.

  2. Begin met de basis

    Gordijnen, tochtstrips en per zone stoken kunnen zonder vergunning. Voor nieuwe luiken overleg je met je gemeente. Volgens de RCE kan de basis tot wel 20 tot 30 procent CO2 schelen.

  3. Vraag advies

    Eigenaren van een rijksmonument krijgen via het ontzorgingsprogramma 75% van de kosten van advies en begeleiding vergoed.

  4. Vooroverleg en vergunning

    Leg je plan voor aan de gemeente. Bij de reguliere procedure beslist die binnen 8 weken, één keer te verlengen met 6 weken.

  5. Regel het geld vóór de start

    De Duurzame Monumenten-Lening krijg je alleen als het werk nog niet is begonnen en de vergunning onherroepelijk is.

Vier gidsen

Alle artikelen →

Verder lezen

Subsidie voor glas

Ook een voorzetraam telt mee

Vanaf 2026 krijg je ISDE voor glas in een monument tot een U-waarde van 5,8. Dat is de waarde van enkel glas: zo telt bijna elke verbetering mee, ook een voorzetraam aan de binnenkant.

Welk glas past in oud raamhout →

ISDE per m² glas in een monument, uitgevoerd vanaf 2025
GlasU-waarde (W/m²K)Per m²
Voorzetraam of HR-glasboven 2,0 tot en met 5,8€25
Voorzetraam of HR-glas, beterboven 1,2 tot en met 2,0€46
HR++-glasboven 0,7 tot en met 1,2€46
Triple- of vacuümglas0,7 of lager€111

Let op bij triple glas: volgens RVO moet dan ook het kozijn vervangen worden. In een monument mag dat zelden, dus reken bij oud raamhout niet op het bedrag voor triple.

Voor 3 tot en met 45 m². Het bedrag verdubbelt als je binnen 24 maanden een tweede isolatiemaatregel doet. Bron: RVO, ISDE voor monumenteigenaren, gecontroleerd op 15 oktober 2026. Stand van 15 oktober 2026.

Veelgestelde vragen

Heb ik voor elke verbouwing aan mijn rijksmonument een vergunning nodig?

Bijna altijd. Zonder vergunning mag alleen regulier onderhoud waarbij detaillering, profilering, vormgeving, kleur en materiaal gelijk blijven, en inpandig werk aan onderdelen zonder monumentale waarde (artikel 13.11 Bal). Lees meer →

Mogen zonnepanelen op een monument?

Alleen met vergunning. In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht mag het zonder vergunning op een achterdakvlak dat niet naar openbaar gebied kijkt. Lees meer →

Welk glas past in oude ramen?

HR++ is vaak te dik. Een voorzetraam aan de binnenkant, dun dubbel glas of vacuümglas van ongeveer 8 mm passen wel. Vanaf 2026 krijg je ISDE voor glas in een monument tot U 5,8. Lees meer →

Heeft een monument een energielabel nodig?

Ja, sinds 29 mei 2026 bij verkoop en verhuur. De uitzondering voor monumenten is vervallen (RCE). Lees meer →